Fuzionizmi Reaganian si alternativë jetike për të djathtën perëndimore

Për Newsweek

Nëse shikojmë historinë e së djathtës në botën anglo-saksone gjatë shekullit të kaluar, vihet re se ajo ka kaluar nëpër shumë faza, shpesh krejt të kundërta me njëra-tjetrën. Ata që identifikohen në të djathtë të qendrës janë përgjithësisht më heterogjenë se homologët e tyre në të majtë, me rrjedha të ndryshme mendimi dhe veprimesh, por me disa parime dhe vlera të përbashkëta. E djathta beson në individin si pakicën më të vogël në një shoqëri, nevojën e tij natyrore dhe instinktive për të krijuar lidhje, për të krijuar marrëdhënie dhe për t'u lidhur me pronën, komunitetin, besimin, traditat dhe historinë - për të pasur një ndjenjë përkatësie.

Meqenëse liritë e individit dhe familjes dhe marrëdhënia midis atyre që nuk jetojnë më, atyre që jetojnë sot dhe atyre që ende nuk kanë lindur janë thelbësore për të djathtën, dhe vetë liria nuk mund të centralizohet, shfaqen këndvështrime dhe fraksione të ndryshme. E majta, nga ana tjetër, është më e centralizuar. Ajo beson në mënyrë të pakushtëzuar në një makinë burokratike të gjithëdijshme, të fuqishme dhe ndërhyrëse që është mbi individët dhe familjet, dhe ndaj kërkon që këtë makineri ta zgjerojë sa më shumë. Ata kanë qeverinë e madhe si të djathtët kanë Zotin. Nëse kuptojmë këtë filozofi në qendër të së majtës, kuptojmë përpjekjet për shtet të madh, subvencione, rritje të varësisë së individit ndaj shtetit, kontroll më të lartë, taksa më të larta e të tjerë. E majta është përherë e bashkuar në këtë qëllim. Dhe synimet e saj i arrin duke zëvendësuar individin dhe familjen me grupe identitare, duke segreguar njerëzit sipas klasës, gjinisë, racës apo orientimit seksual dhe duke i vendosur kundër njeri tjetrit. Kështu humbet identiteti individual me gjithë pasojat qe kjo përmban.

Kjo është arsyeja pse për të djathtën është shumë më jetike në krahasim me të majtën të bashkojë pjesët e ndryshme, për të fituar.

Ndërsa e majta po bëhet më agresive, duke shtyrë një konflikt të detyruar, artificial nga lart-poshtë, të përmbledhur në konceptet e të ashtuquajturit zgjim (wokeism), kulturës së anulimit, Teorisë Monetare Moderne dhe njëfarë kapitalizmi shtetëror, e djathta shpesh e ka të vështirë të sfidojë ose ndalojë këtë - edhe pse shumica e popujve është qartësisht kundër nocioneve të tilla. Megjithatë, siç treguan zgjedhjet e fundit afatmesme në Shtetet e Bashkuara, apo zgjedhje te njëpasnjëshme ne Shqipëri, mosmiratimi popullor për njërën parti nuk përkthehet domosdoshmërisht në një mandat për partinë tjetër.

Për të fituar, një parti politike ka nevojë për një lider karizmatik, me stof politik e ideologjik dhe me një ekip me te cilin krijon besim e projekton seriozitet dhe aftësi; se bashku me një alternativë të qartë, një vizion ideologjik koheziv dhe koherent dhe një program realist, konkret që nuk tradhton parimet e vlerat.

Sidomos për elektoratin konservator dhe të qendrës së djathtë nuk mjafton të jesh kundër diçkaje apo dikujt apo thjesht të denoncosh. Një grupim politik duhet të jetë domosdoshmërisht pro një ideje ose të paraqesë një vizion pozitiv, optimist për të ardhmen, i cili energjizon dhe organizon një lëvizje në nivel baze. Pragmatizmi politik nuk mund të jetë justifikim për të zgjedhur tezat e kundërshtarit si më të lehta për t’u zbatuar apo besuar nga njerëzit në praktikë dhe të pretendosh se je i djathtë në teori.

Politika është sidomos krijimi i një marrëdhënie besimi – e cila në Shqipëri, në të djathtë është dëmtuar –ku politikanit i bie detyra e vështirë për të shkuar në çdo qelizë të shoqërisë e komunitetit dhe për të bindur që janë idetë e tyre ato që e bëjnë më të mirë vendin. Nëse politikanët nuk besojnë vetë te ideologjia dhe vlerat, si mund t’u mbushin mendjen të tjerëve të votojnë në masë për ta? Nëse një grupim politik nuk është i qartë nga ana e ideve dhe parimeve, pra nëse mungon qartësia ideologjike, atëherë ai kthehet në grupim pazaresh, sepse nëse heqim besimin e përbashkët në disa pika, zhduket shtylla që mban bashke grupimin. Grupimi politik është një grupim interesash bazuar në disa ide të përbashkëta.

Edhe ne politike, ashtu si ne çdo treg ka një marrëdhënie kërkese ofertë. Nëse elektoratit nuk i ofrohet një rrugëdalje nga situata e vështirë, nëpërmjet një programi konkret e koherent me parimet e djathta, atëherë elektorati do pranoje ofertën kundërshtare te deformimit te votës, nëpërmjet shitblerjes ose metodave te tjera jopolitike dhe me pas dhe braktisjen e politikes, ndërveprimit shoqëror dhe ne fund largimin. Sepse pa një shpresë se diçka mund te ndryshojë, shprese qe e ofrojnë vetëm elementet e mësipërm, çfarë i mbetet tjetër elektoratit që shpesh kalon nga kriza ne krize?

Çfarë forme duhet te ketë alternativa dhe artikulimi politik? Vitet e fundit, në Perëndim ka pasur një presion të vazhdueshëm ndaj politikanëve dhe organizatave të krahut të djathtë nga grupet të caktuara për të refuzuar Fusionizmin e viteve të Reganit – një aleancë politike brenda së djathtës që funksionoi mirë dhe dha rezultate. Në vend të kësaj, këto grupe dhe individë argumentojnë për një konservatorizëm që është ekonomikisht i majtë dhe kulturalisht konservator - një lloj demokracie sociale.

Konservatorët nuk mund të fitojnë duke kopjuar taktikat e majta, sepse nëse ndjekin këtë rrugë, e majta do të dalë gjithmonë fituese. E djathta ka traditën, vlerat dhe modelet e veta – ajo mund të fitojë vetëm kur kujton dhe afrohet rreth asaj që bashkon në vend të asaj që ndan.

Nuk duhet të harrojmë që konservatorizmi nënkupton një sërë vlerash, ndjenjash dhe idesh dhe nuk indikon apo shpalos politika të caktuara specifike. Kur përmendet fjala konservatorizëm në Shqipëri njerëzit tremben sepse mendojnë se është ndonjë formë ekstreme e të djathtës. Por mjaft parti të qendrës së djathtë identifikohen brenda Partive Popullore Europiane si konservatore, sepse janë pro ruajtjes së traditës, historisë, vlerave të trashëguara të vendeve të tyre. Konservatorët duan të ruajnë disa vlera apo elementë të historisë, traditës e familjes së tyre dhe më pas gjejnë mjetet për t’i ruajtur ato. Konservatorët amerikanë për shembull janë ruajtës të liberalizmit klasik, sepse SHBA u themeluan mbi bazën e liberalizmit klasik. Fuzionizmi Reganian zgjedh liberalizmin ekonomik, pra qeverinë e vogël dhe kapitalizmin për të forcuar individin e familjen dhe për t’u dhënë mjetet e duhura për të mbrojtur atdheun, komunitetin, ambientin, traditën e kulturën.

Gjithashtu, ne Shqipëri si ne Perëndim, konservatorët socialë duhet të kenë parasysh se virtyti apo morali që nuk zgjidhet lirisht nuk është virtyt ose moral. E vërteta dhe vlerat që konservatorizmi mbron vyshken në mungesë të lirisë së individit të cilën e mbron liberalizmi klasik. Nga ana tjetër, liberalët klasik duhet të kenë parasysh se individualizmi i pa fre dhe i painformuar nga vlerat morale kalbet dhe bëhet i paqëndrueshëm. Pa pranimin e një terreni vlerash e virtytesh, liria humbet kuptimin e vet dhe në fund dëmtohet individi e familja. Të dyja kolonat e asaj që në perëndim quhet konservatorizëm (libertarianizmi dhe tradicionalizmi), kur nuk balancohen nga njëra tjetra, krijojnë premisat për autoritarizëm anipse me qëllim të mirë.

Universi dhe natyra ne mënyre tejet natyrale krijojnë një gjendje balance e rendi. Fuzionizmi Reaganian gjen pikërisht balancën mes lirisë si gjendje natyrale te njeriut dhe virtytit, detyrimeve të familjes, atdheut dhe komunitetit, te cilat janë po ashtu te natyrshme. Liberalizmi klasik dhe konservatorizmi komplementojnë njëri tjetrin, plotësojnë boshllëqet dhe limitojnë ekseset e njëri tjetrit.

Sot, Teoria Moderne Monetare (MMT) në ekonomi dhe wokeismi në kulturë kanë prodhuar një konflikt artificial të kushtueshëm që Perëndimi nuk mund ta përballojë ta ketë në këtë moment. Jo kur Kina po e pohon në mënyrë agresive dominimin e saj ekonomik dhe gjeopolitik dhe Rusia ndihet më e guximshme. Si MMT ashtu edhe wokeism, si nocione progresiste, kanë në thelb centralizimin e pushtetit, ndërhyrjen e qeverisë, ndarjen e individëve në grupe dhe kufizimin e lirive.

Alternativa ndaj tyre është një sistem i tregut të lirë, i cili u jep individëve dhe familjeve një shans më të mirë për jetën, për t'u kujdesur për njëri-tjetrin, për të mbrojtur mjedisin, për të ruajtur historinë dhe traditën dhe kufizuar borxhet masive, shpenzimet pa fre dhe mbitaksimin. E djathta duhet t'u shpjegojë njerëzve se sa më e madhe të jetë pjesa e qeverisë, aq më e vogël është pjesa për individët dhe familjet. Ndërhyrja qeveritare - për çfarëdo arsye të mirë - gjithmonë shtrembëron harmoninë që ndërveprimi i individëve me njëri-tjetrin krijon në tregje.

Tregjet janë shuma totale e nevojave dhe dëshirave njerëzore. Ata punojnë dhe vetëkorrigjohen të nxitur nga qëllimet njerëzore. Ata dështojnë kur qeveritë ndërhyjnë për të çuar përpara interesat e tyre.

Përputhshmëria midis nevojës natyrore, të pathyeshme njerëzore për përkatësinë, mbrojtjen dhe krijimin nga njëra anë dhe sistemit kapitalist të tregut të lirë nga ana tjetër si një mjet për t'i bërë të treja, qëndron në qendër të propozimit fuzionist Reaganian. Ky dinamizëm u shpëton skeptikëve të fuzionizmit, të cilët shpesh përdorin termin liberalizëm (përfshirë formën e tij klasike) për të përshkruar në thelb gjithçka që nuk u pëlqen atyre. Megjithatë, me qëllim ose jo, ata harrojnë të përmendin progresivizmin e majtë si fajtorin e vërtetë.

Në Itali, e djathta fitoi vetëm kur bashkoi libertarianët, liberalët klasikë dhe konservatorët, nën udhëheqjen e Giorgia Melonit me një program të përbashkët liberal-konservator që frymëzoi. E djathta në Spanjë mund të formojë një qeveri vetëm nëse bën të njëjtën gjë, në mënyrë të ngjashme në Francë dhe madje edhe në një nivel evropian, ku aktualisht qendra e djathtë e EPP qeveris në mënyrë të panatyrshme me socialistët, në vend të partnerëve të tyre natyrorë të ECR. Ka përpjekje që e djathta të bashkohet në një aleancë të madhe që përfshin liberalë dhe konservatorë në zgjedhjet e ardhshme, me iniciativë të Kryeministres Meloni që ka marrë pishtarin e mbrojtjes dhe forcimit të vlerave konservatore dhe politikave ekonomike liberale të Reaganit.

Receta e suksesit është mjaft e thjeshtë, pasi është bërë më parë. E djathta duhet të fitojë terren në frontin kulturor me anë të vlerave konservatore, po aq sa duhet t'i rikthehet politikave ekonomike që i kanë bërë vendet të mëdha - taksa të ulëta, qeveri e vogël, përgjegjësi fiskale, sipërmarrje e lirë, decentralizim pushteti, industrializim, tregje të lira dhe tregti të lirë dhe të ndershme, të cilat janë plotësisht të përputhshme me filozofinë e djathtë që njeriu lind i lirë dhe të drejtat e tij nuk burojnë nga qeveritë apo burokratët.

Kufizimi i fuqisë dhe shtrirjes së qeverisë dhe dhënia e pushtetit individëve dhe familjeve – në mënyrë efektive pjesëmarrësve të tregut – është mënyra se si Big Tech, dhe ndikimet politike në sektorin privat ndalen. Duke u dhënë njerëzve më shumë liri ekonomike, ata kanë mjetet për të financuar dhe mbështetur organizatat dhe grupet e komunitetit që do të luftojnë dhe konkurrojnë për atë që besojnë, pa u dhënë qeverive apo korporatave të mëdha më shumë pushtet, duke decentralizuar vendimmarrjen në proces.

Ky fuzionizëm i ri i politikave ekonomike nga ana e ofertës dhe një fokus i madh në aspektin kulturor, liritë individuale, familjen, pronën dhe komunitetet mund të jetë një alternativë e fortë dhe energjizuese ndaj wokeizmit dhe politikave socialiste, progresiste, e mjaftueshme për të frymëzuar dhe formuar një koalicion fitues në të gjithë perëndimin, duke ruajtur ekuilibrin gjeo-politikisht dhe ekonomikisht në Perëndim.

Në Shqipëri gjithashtu, fuzionizmi Reaganian, që bashkon gjithë rrymat e të djathtës, nga anti-komunistët, pronarët legjitim, ish të përndjekurit, monarkistët dhe ballistët, liberalët klasikë, e deri te konservatorët socialë, është rruga e vetme që sjell të djathtën në pushtet. I takon Partisë Demokratike që me figurat e duhura, të qarta ideologjikisht, me seriozitet dhe koherencë të krijojë këtë koalicion me disa parime të përbashkëta e politika të qarta si më sipër që funksionojnë, dhe t’ua prezantojë njerëzve e t’i bindë ata. Vetëm kështu krijohet dallga e njerëzve në votime mjaftueshëm e madhe për të zvogëluar manipulimet e deformimet e votave. Rruga është – duhet veç vullneti politik.

Nikola Kedhi është ekspert ekonomik, konsulent financiar dhe kontribuues në media të ndryshme si Fox News, Daily Signal, Newsmax, Il Giornale, The Federalist, CapX, European Conservative dhe Mises Institute. Artikulli, i cili shpreh vetëm mendimet e autorit, është përkthyer dhe përshtatur duke i shtuar pjesët për Shqipërinë nga artikulli i publikuar në revistën prestigjioze amerikane Newsweek.