Shoqëritë e rrënuara e çojnë njerëzimin drejt një përplasjeje frontale, thotë UNDP

Një indeks global eksperimental ofron një matje të re të progresit njerëzor, i cili ilustron sfidën e trajtimit të çështjeve të varfërisë dhe të pabarazisë, duke lehtësuar njëkohësisht edhe trysninë e ushtruar mbi planet.

Nju-Jork, 15 dhjetor 2020 - Pandemia e COVID-19 është kriza më e fundit me të cilën po përballet bota, por nëse njerëzit nuk tregohen më miqësorë me natyrën, kjo krizë nuk do të jetë e fundit, sipas raportit të ri nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), i cili përfshin një indeks të ri eksperimental mbi progresin njerëzor që merr në konsideratë gjurmën e emetimeve të dioksidit të karbonit dhe të konsumit të lëndëve të para të vendeve.

Raporti i vendos udhëheqësit botërorë përpara një zgjedhjeje te prere; nese nuk ndërmarrin hapa për të reduktuar trysninë e pamasë që po ushtrohet mbi mjedis dhe natyrë, progresi i njerëzimit do të njohë stanjacion.

‘Njerëzit kane me shume fuqi ndaj planetit se kurrë më parë. Pas COVID-19, niveleve rekord te temperaturave dhe rritjes dramatike të pabarazisë, është koha ta përdorim atë fuqi për t'i dhënë një kuptim të ri fjalës progres, ku gjurmët tona të karbonit dhe konsumit nuk janë më të fshehura’, tha Achim Steiner, Administratori i UNDP-së.

‘Siç tregohet edhe në këtë raport, asnjë vend në botë nuk e ka arritur ende një zhvillim shumë të lartë njerëzor pa ushtruar trysni të pamasë mbi planet. Por ne mund të jemi brezi i parë që e zhbën këtë gabim. Ky është fronti i ardhshëm  i zhvillimit njerëzor,’ u shpreh ai.

Raporti argumenton se ndërkohë që njerëzit dhe planeti po hyjnë në një epokë tërësisht të re gjeologjike, atë të Antropocenit ose të Epokës së Ndikimit të Madh të Njeriut mbi Tokën, ka ardhur koha që të gjitha vendet të riformësojnë rrugëtimet e tyre drejt progresit duke marrë përgjegjësi të plotë për trysninë e rrezikshme që njerëzimi ushtron ndaj planetit, dhe të zhvishen nga çekuilibri i madh në pushtet dhe mundësi të cilat e pengojnë ndryshimin.

Për ta ilustruar kete argument, botimi në përvjetorin e 30-të të Raportit të Zhvillimit Njerëzor, Fronti i ardhshëm: Zhvillimi Njerëzor dhe Antropoceni, paraqet një këndvështrim të ri eksperimental të Indeksit të tij vjetor të Zhvillimit Njerëzor (IZhNj).

Përmes rregullimit të IZhNj-së, i cili mat shëndetin, arsimin dhe standardin e jetesës së një kombi, me qëllim përfshirjen e dy elementeve të tjerë, si: gjurma e emetimeve të dioksidit të karbonit dhe e konsumit të lëndëve të para të një vendi, indeksi tregon se si do të ndryshonte panorama e zhvillimit global nëse mirëqenia e njerëzve dhee planetit do të ishin aksi qendror në përcaktimin e progresit të njerëzimit.

IZhNj-ja rezultuese e cila rregullohet sipas trysnive që ushtrohen mbi planet, apo IZhNjP, na shpalos një panoramë të re globale, e cila ka ngjyra më pak optimiste por më tepër realiste rreth vlerësimit të progresit njerëzor. Për shembull, më shumë se 50 vende dalin nga grupi me zhvillim shumë të lartë njerëzor,  gje qe pasqyron varësinë e tyre nga lëndët djegëse fosile dhe gjurmen  e konsumit të lëndëve të para.

Pavarësisht këtyre rregullimeve, vende si Kosta Rika, Moldavia dhe Panamaja zhvendosen sipër me të paktën 30 vende, duke treguar se ndaj planetit mund të ushtrohet edhe një trysni më e lehtë.

‘Raporti i Zhvillimit Njerëzor është një produkt i rëndësishëm i Kombeve të Bashkuara. Në një kohë kur na duhet te veprojme, gjenerata e re e Raporteve të Zhvillimit Njerëzor, e cila e vendos theksin më tepër te çështjet përcaktuese të erës sonë, si ndryshimet klimatike dhe pabarazitë, na ndihmon për t'i kanalizuar përpjekjet tona drejt së ardhmes që duam’, tha Stefan Lofven, Kryeministër i Suedisë, vendi i parë qe prezantoi raportin.

Raporti argumenton se fronti i ardhshëm për zhvillimin njerëzor do të na kërkojë të bashkëpunojmë me natyrën dhe jo të veprojmë kundër saj, ndërkohë që transformojmë normat dhe vlerat sociale, si dhe incentivat shtetërore e financiare.

Për shembull, parashikimet e reja vlerësojnë se deri në vitin 2100 vendet më të varfra në botë mund të përjetojnë deri në 100 ditë më shumë në vit mot ekstrem për shkak të ndryshimeve klimatike për çdo vit. Kjo shifër mund të përgjysmohet nëse do të zbatohet plotësisht Marrëveshja e Parisit për Ndryshimet Klimatike.

E megjithatë, subvencionimi i lëndëve djegëse fosile vijon ende. Kosto e plotë për shoqëritë nga subvencionet e financuara nga buxheti publik për lëndë djegëse fosile, duke përfshirë këtu edhe kostot indirekte, përllogaritet të jetë në mbi 5 trilionë USD në vit, ose 6,5 për qind e PBB-së globale, sipas shifrave të Fondit Monetar Ndërkombëtar te cituara në raport. e.

Vetëm ripyllëzimi dhe kujdesi më i mirë për pyjet mund të përbëjë afërsisht një të katërtën e veprimeve që duhet të ndërmarrim përpara vitit 2030 për ta ndaluar rritjen e ngrohjes globale me dy gradë celsius mbi nivelet paraindustriale.

‘Ndërkohë që njerëzimi ka parë arritje të pashembullta, është e qartë që ne e marrim planetin tonë për të mirëqenë’, tha Jayathma Wickramanayake, e Dërguara e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së për Rininë. ‘Në të gjithë botën të rinjtë kanë ngritur zërin, duke pranuar se këto veprime vënë në rrezik të ardhmen tonë të përbashkët. Siç e nxjerr qartë edhe Raporti i Zhvillimit Njerëzor 2020, ne duhet të transformojmë marrëdhënien tonë me planetin - ta bëjmë të qëndrueshëm konsumin e energjisë dhe të lëndëve materiale dhe të sigurojmë që çdo i ri të arsimohet dhe të fuqizohet për të shijuar mrekullitë që mund të sigurojë një botë e shëndetshme.’

Mënyra se si njerëzit i përjetojnë trysnitë e ushtruara mbi planet lidhet me mënyrën e funksionimit të shoqërive, thotë Pedro Conceição, Drejtor i Zyrës së Raportit për Zhvillimin Njerëzor pranë UNDP-së dhe autor kryesor i raportit, e në ditët e sotme shoqëritë e rrënuara po e çojnë njerëzimin dhe planetin drejt një përplasjeje frontale.

Pabarazitë brenda dhe midis vendeve, me rrënjë të thella në kolonializëm dhe racizëm, nënkuptojnë se ata që kanë më shumë, rrokin të mirat e natyrës dhe kostot i faturojnë tjetërkund, tregon raporti. Kjo u ndrydh mundësitë atyre që kanë më pak dhe u minimizon aftësinë për të bërë diçka rreth kësaj.

Për shembull, toka për të cilën kujdesen popujt indigjenë në Amazonë përthith, për person, sasinë e dioksidit të karbonit që është e barasvlershme me atë të emetuar nga 1 për qind e njerëzve më të pasur në botë. Sidoqoftë, sipas raportit, popujt indigjenë vazhdojnë të përballen me vështirësi, përndjekje dhe diskriminim dhe kanë pak zë në vendimmarrje.

Dhe diskriminimi me bazë etnike shpesh i prek rëndë komunitetet dhe i lë të ekspozuar ndaj rreziqeve të larta mjedisore, si mbetjet toksike ose ndotje të tepruar, një tendencë që haset në zonat urbane në të gjitha kontinentet, argumentojnë autorët.

Sipas raportit, lehtësimi i trysnive të ushtruara mbi planet në atë mënyrë që u mundëson të gjithë njerëzve që të begatojnë në këtë epokë të re, kërkon shpërbërjen e diferencave të mëdha në pushtet dhe në mundësi, të cilat i presin rrugën transformimit.

Raporti argumenton se aksioni publik mund t'i adresojë këto pabarazi, me shembuj të tillë që variojnë nga taksimi progresiv deri te mbrojtja e komuniteteve bregdetare përmes investimeve në masa parandaluese dhe sigurimit të tyre, një lëvizje kjo që do të mbronte jetët e 840 milionë njerëzve të cilët jetojnë përgjatë vijave bregdetare në të gjithë botën. Por kjo përpjekje duhet të jetë e përbashkët, për të siguruar që veprimet e ndërmarra të mos i shtyjnë më tej njerëzit kundër planetit.

‘Fronti i ardhshëm i zhvillimit njerëzor nuk ka të bëjë me zgjedhjen midis njerëzve apo pemëve. Por, sot ka të bëjë me faktin që progresi njerëzor, i cili udhëhiqet nga rritja e pabarabartë dhe me intensitet të lartë të emetimit të karbonit, e ka përfunduar ciklin e tij’, tha Pedro Conceição.

‘Zhvillimi njerëzor mund të bëjë një hap transformues drejt mbështetjes si te shoqërive dhe të planetit, , përmes trajtimit të çështjes së pabarazisë, shfrytëzimit të inovacionit dhe punës në unison me natyrën’, tha ai.

Duke u bazuar në të dhëna të 2019-ës, Vlera e Indeksit të Zhvillimit Njerëzor (IzhNj)   për Shqipërinë është 0,795, çka e klasifikon vendin në kategorinë e zhvillimit të lartë njerëzor, duke e pozicionuar në vendin e 69 nga 189 vende dhe territore. Nga viti 1990 deri në vitin 2019, vlera e IZhNj-së për Shqipërinë është rritur nga 0,650 në 0,795. Pra, një rritje me 22,3 për qind. Nga viti 1990 deri në vitin 2019, jetëgjatësia në lindje në Shqipëri është rritur me 6,7 vjet, mesatarja e viteve të shkollimit është rritur me 2,3 vjet dhe vitet e pritura të shkollimit janë rritur me 3,1 vjet. AKB-ja për frymë në Shqipëri është rritur me rreth 183,5 për qind nga viti 1990 deri në vitin 2019.

Vlera e Indeksit të Pabarazisë Gjinore (IPGj) në Shqipëri është 0,181, duke e renditur atë në vendin e 42-të nga 162 vende në indeksin për vitin 2019. Në Shqipëri 29,5 për qind e vendeve në parlament janë zënë nga gratë dhe 93,7 për qind e grave në moshë madhore kanë arritur të paktën një nivel arsimi të mesëm, krahasuar me 92,5 për qind për meshkujt. Për çdo 100 000 lindje të gjalla 15,0 gra vdesin nga shkaqe që lidhen me shtatzëninë dhe numri i lindjeve tek adoleshentët është 19,6 lindje për 1000 gra të grupmoshës 15-19 vjeç. Pjesëmarrja e grave në tregun e punës është 46,7 për qind krahasuar me 64,6 për qind për burrat.